از آثار موسيقي دانان گذشته چون فارابي، ابن سينا، ابوالفرج اصفهاني و عبدالقادر مراغي اينچنين برمي آيد كه موسيقي عملي از نظر ايشان عمدتا به 12 مقام مهم تقسيم مي شده است. اين مقام ها عبارت بوده اند از:

عشاق، نوا، بوسليك، راست، عراق، اصفهان، زيرافكند، بزرگ، زنگوله، راهوي، حسيني و حجاز.

گرچه تمامي اين اسامي امروز نيز به عنوان اسم گوشه، آواز و يا دستگاه مورد استفاده است ليكن با مرور زمان تقسيمات موسيقي ايراني دستخوش دگرگوني شده است.

تا آنجا كه اطلاع داريم موسيقي كلاسيك امروز ايران از طريق آقا علي اكبر فراهاني (نوازنده زبردست تار در عهد قاجار) و برادرش آقا غلام حسين به دو فرزند آقا علي اكبر به نام هاي آقا حسين قلي و ميرزا عبدالله منتقل شده است و اين دو استاد مكتب بزرگي جهت آموزش موسيقي در تهران داير نمودند.

در اين مكتب، موسيقي ايراني از دوازده مجموعه (هفت دستگاه و پنج آواز) تشكيل مي شود.

هفت دستگاه عبارتند از: ماهور، شور، سه گاه، چهارگاه، همايون، نوا و راست پنجگاه.

پنج آواز عبارتند از: بيات اصفهان، بيات ترك (بيات زند)، افشاري، ابوعطا و دشتي.

با وجودي كه مبنا و پايه اصولي مشخصي در اين تقسيم بندي وجود ندارد؛ ولي نظريه هفت دستگاه و پنج آواز تاكنون باقي است. بايد گفت كه اين مجموعه ها تركيب هاي مختلفي از گوشه هاي متنوع موسيقي ايراني مي باشد كه بيشتر جهت آموزش قرار مي گرفته اند و در مجموع؛ رديف موسيقي ايراني را تشكيل مي دهند. در حقيقت بايد گفت كه دستگاه يا مقام، مبين موسيقي ايراني و نمايانگر يك شخصيت واحد نيست بلكه آنچه استقلال و وحدت در آن به چشم مي خورد گوشه است.

موسيقي كلاسيك ايران مجموعه اي است از گوشه هاي مختلف. تعداد اين گوشه ها به بيش از دويست نغمه گوناگون مي رسد. دستگاه تركيبي است از گوشه ها كه به انتخاب هنرمند تركيب مي شود و حدود مشخص ندارد. به عبارت ديگر دستگاه در ذهن موسيقيدان فاقد الگوي واحد و معيني است.

گوشه هاي موسيقي ايراني، خاصيت انعطاف پذيري دارند ومي توانند در قالب هاي گوناگون همچون پيش درآمد ، تصنيف، رنگ يا چهارمضراب قرار گيرند. كيفيت و خاصيت موسيقي ايراني در همين جاست كه موسيقي دان ورزيده اين امكان را دارد كه از انعطاف پذيري گوشه ها استفاده كرده و در حد ذوق و پسندش الگوي ذهني خود را هر زمان لباسي ديگر ديگر پوشانيده و به صحنه بفرستد.

اگر سوال شود كه شكل اصلي و تغيير نيافته گوشه ها به چه صورت است بايد گفت كه به دليل مرور زمان و خاصيت انعطاف پذيري گوشه ها، دسترسي به اين الگوي اوليه ممكن نيست و تنها جلوه هاي گوناگون آن را مي توان از آثار موسيقيدانان ورزيده و با تجربه دريافت و استنباط نمود.